De chaosmaatschappij

Aforismen*

Inventies en interventies

* De antithese is de meest fundamentele eigenschap van een kritiek. Zij is de hoeksteen van het vrije denken.
* Het essay is een verkeerd genre, omdat de essayist de neiging vertoont conclusies te trekken.
* De verontwaardiging leidt onverbiddelijk het verzet naar de afschaffing van de morele, esthetische en redelijke wetten en naar de theoretische wanorde. Anders gezegd, zij laat de blinde woede bij het debat de boventoon voeren.
* De ware kritiek is onverenigbaar met de hoop.
* De melancholie en het solipsisme zijn het begin van alle literatuur, de literatuur is het begin van alle erkenning, de erkenning is het gruwelijke begin van het spektakel.
* Vooruitgang betekent meer techniek.
* Verontwaardiging heeft geen leerschool.
* Als Hegel zijn Fenomenologie met een glimlach om zijn mond zou hebben geschreven, dan was de kritiek een paar stappen verder gekomen.
* Iedere poging om buiten de voorgevormde denkkaders te treden, iedere aanzet om een tegenstelling te formuleren is een nachtmerrie geworden. Alom heerst de ongestoorde winterslaap.
* De indroevige, commerciële markt waar iedere imitatie volgelingen heeft, iedere herhaling zijn bewonderaars, ieder schamel idee zijn fanatici vraagt volledig geminacht en veracht te worden. De dictatuur van de herhaling en de voorspelbaarheid is en blijft verstikkend. Iedere afwijzing, elke negatie is verbannen naar de achterste rij van de boekenkast.
* De dramatische ondergang van een radicale kritiek die gepaard is gegaan met het oogverblindende bankroet van een frisse anti-esthetiek heeft vrij baan gemaakt voor basisbanaliteiten die al veertig jaar lang een verwoestend spoor hebben nagelaten.
* In zijn algemeenheid voert de vrijwillige blindheid voor een scherpzinnige kritiek de intellectuelen tot vreemdsoortige verdedigingen: de afkeuring van dementerend links is slechts een van haar meest banale. Zonder infantilisme redt het postmoderne spektakel het blijkbaar niet meer: men spreekt schande van het populisme, men roemt 'the change' van Obama, men onthult de activiteiten van organisaties die zichzelf allang hebben opgeheven, men luistert naar voortekens van de grote krach, men bewondert de esthetisering van de marteling en oorlogshandeling, men laat het woestijnzand stuiven, men ploegt de oevers van de Eufraat en de Tigris om, laat de koppen rollen en hele volksstammen de rol van hongerige slaven vervullen. Op de inventarislijst van de Grote Verontwaardiging stond voor de mediaconsulenten, met in hun kielzog de afgematte en afgestompte intellectueel: het nieuwe fascisme, de dalende bankrente, de instortende effectenhandel, het onoverbrugbare financieringstekort, Wilders, de bekering van de Paus, de pedofiele honger van de clerus en ten slotte alles wat niet kritisch, maar wel spectaculair is. Zij, de onwetenden van de Grote Verontwaardiging voelen zich blijkbaar behaaglijk onder het scherm van hun eigen stompzinnigheid. Zij loven zichzelf om hun heldere analysen, zij maskeren hun gebrek aan intelligentie. Iedere dag krijgen wij meer inzicht in het feit dat de banaliteit en het bestendige karakter ervan aan invloed wint. In een land waar men eerst de identificatieplicht heeft ingevoerd om 'zwartrijders' uit het openbaar vervoer te weren en illegalen het land uit te sturen, en waar vervolgens het dubbele paspoort ter discussie staat om 'allochtonen' de stuipen op het lijf te jagen en waar de gevestigde politiek via de beeldbuis roept, dat het volk massaal tot zijn 67ste jaar aan het werk moet en de ziektewet uit moet, zal men verrast zijn wanneer straks blijkt dat de werkloosheid, het aantal ziektegevallen en het aantal allochtonen sterk zijn toegenomen. 'Niets is mooier dan de toevallige ontmoeting van een naaimachine en een paraplu op een snijtafel', zei Lautréamont meer dan honderdveertig jaar geleden al. Edoch, twee zaken met elkaar verbinden die ogenschijnlijk niets met elkaar te maken hebben, met het doel verwarring te zaaien, gaat hier te lande de academisch gevormden de verbeelding te boven.
* Kruipt op de rug van de waarheid niet altijd de illusie mee?
* Het spektakel eist van ieder individu dat het zijn plaats en positie prijsgeeft. Iedere bestaande en bekende afwijking is getolereerd. De media maken overuren om dezelfde varianten op hetzelfde spectaculaire thema voor het voetlicht te plaatsen. Zij worden gesteund door specialisten van de niet meer speculatieve, ideologisch geladen, maar constructieve en utilitaristische sociale en psychologische wetenschappen, die met een stortvloed van argumenten de mensheid probeert te overtuigen dat er voor haar nog maar één alternatief is ofwel zich aanpassen aan het tempo dat door de huidige maatschappelijke orde wordt opgelegd ofwel uitgestoten te worden door datzelfde systeem. In feite dreunen zij de postmoderne varianten op van een lied dat in het verleden ook al succesvol was en dat op irritante wijze herhaalt dat er gewerkt en carrière gemaakt moet worden.
* De maatschappij waar velen geen grip op hebben, kan alleen de baas over hen zijn, omdat zij zich niet tegen de macht keren, zelfs niet in staat zijn de mechanismen van de macht te doorgronden. Met gevolg dat zij angstvallig blijven vasthouden aan het zowel ziekelijk als simplistisch verlangen te bestaan en te overleven.
* In dit licht moet een veel voorkomend fenomeen uit deze postmoderne tijd: de crisis, worden geplaatst. Zo kan gesteld worden dat de crisis waarin het postmoderne kapitalisme zich nu bevindt, een crisis is waarvoor hoegenaamd geen oplossing meer bestaat. De crisis op zich en de oplossing ervan zijn spectaculair geworden.
* Het tijdelijk doorbreken en overschrijden van de geplaveide weg van het dogmatisch denken dient er enkel toe om de schijn, die de pretentie heeft de tegenstelling op het spoor te zijn, hoog te houden. Een schijntegenstelling is nog geen tegenstelling.
* Het absolute conformisme van de sociale geledingen, in het verleden ook wel standen of klassen genoemd, overstijgt het louter menselijke. Zij worden daar in ieder geval nooit mee vereenzelvigd, want anders zouden onoverzichtelijkheid, chaos en angst oncontroleerbaar zijn. Mensen zijn immers pas mensen als zij in een systeem kunnen worden ingepast.
* De droge voor zichzelf sprekende logica van de macht van het woord, dat zich richt tot zijn bewonderaars, kan slechts begrepen worden, wanneer men blindelings vertrouwt op de analyse van de tegendraadse axioma's.
* Het spektakel wist de grens tussen het zinsbegoochelende en het werkelijke feit uit door in een korte tijdspanne zowel de bevestiging als de ontkenning, zowel de leugen als de waarheid, zowel de onthulling als het verzwijgen van dat feit snel en willekeurig op elkaar te laten volgen. Elke waarheid of onwaarheid kan zodoende worden onthuld.
* Een oppervlakkige blik in een doordeweekse krant confronteert je al gauw met de holle ideologie en de doorzichtige fraseologie van het spektakel: bij zijn aftreden verkondigde Bush jr. dat hij de voorafgaande 8 jaar niet alleen een land had veranderd, maar ook de gehele wereld. De tekstschrijvers van zijn afscheidsrede interpreteren Marx's 11e These over Feuerbach wel op een zeer spectaculaire wijze.
* Degene, die een dominante rol mag spelen op het wereldtoneel, is een specialistisch product van het schijnleven. De regeringsleider ontpopt zich plots als idool, hij is het volkse type, dat niet goed raad weet met zijn schijnmacht. Zo is Reagan niet als filmacteur bekend geworden, maar als president van de Verenigde Staten.
* Het principe van het verzet wordt arrogantie genoemd.
* Niets is mooier dan de haastige ontmoeting van een oorspronkelijk idee en een spontane metafoor.
* Marx meende dat de val van het socialisme tot verheffing van de mens zou leiden. Hierin heeft hij geen gelijk gekregen. Trouwens, waarin heeft hij wel gelijk gekregen?
* Ik heb gezien hoe de media critici hebben lastig gevallen, kritische inzichten hebben uitgehold en vervolgens alle eer naar zichzelf toe hebben getrokken. De media doen alsof ze alle begrip hebben, maar laten geen spaan heel van de oorspronkelijkheid van de criticus. Zij kleden de jeugd uit, veroordelen de ouderen tot demente wezens, openbaren alles wat ademt en wat niet ademt, betasten de meest intieme delen die vroeger alleen door de pornografie werden benoemd. Zij sturen de voorstellingen en beelden, ze zijn dwangneurotisch alles te zeggen, te visualiseren, te ontdekken en aan te raken.
* Verontwaardiging is een uitdrukking van verzet, zij prikkelt het cynisme. Zij steekt de mens een hart onder de riem.
* Volk en ideologie zijn het glijmiddel van het systeem. Bij Heidegger horen het volk en de gasovens bij zijn Zwarte Wouddenken, bij Bataille de deodorant van zijn moeder en de verkwisting van het lichaamsvocht bij zijn erotomane fantasieën.
* De Sade's uitspattingen hebben meer tot moraal geleid dan zijn kritische inzichten tot verzet.
* Om het dagelijks leven te bestuderen moet je weten wat chaos is.
* De mens weet niet wat geschiedenis is. Hij kruipt angstig weg en verschijnt alleen op het toneel, als hem dat wordt gevraagd. Hij bezwijkt onder de historische last. De geschiedenis onderdrukt hem, stuurt hem alle richtingen uit, vertraagt zijn handelingen, is een struikelblok op weg naar zijn ontplooiing, vertroebelt zijn kritische zienswijze en is een dankbaar gespreksonderwerp als hij onder vrienden is. Daarom grijpt hij altijd naar het verloren paradijs en naar de kindertijd om het gevecht te ontlopen.
* Het heden en de geschiedenis zijn beide slecht voor de gezondheid. Zij vernauwen het bewustzijn, de ervaring en de blik van de mens.
* De Olympische Spelen van het cynisme zijn nog steeds niet afgelopen.
* Zoals de ruggen van de nutteloze interpretaties in een antiquariaat tegen elkaar aanleunen.
* De kille waarheid waart weer rond. In naam van de waarheid nagelt de inquisitie de verbeelding aan de paal. Ze wordt opgejaagd en de inrichting ingejaagd.
* Het begrip democratie is verworden tot het meest banale en misbruikte woord van de geschiedenis. Toen de democraat Obama twee jaar geleden tot president werd benoemd, riep hij uit: het volk heeft mij gekozen. Welnu, meer dan 50% van het Amerikaanse volk had gekozen door thuis te blijven.
* Je ziet ze de laatste jaren weer veel: de wetenschappers met oogkleppen op.
* Het tijdvak waarin een minister-president over de meeste verbeeldingskracht beschikt, vraagt om verzet.
* Al ontwikkelt de werkelijkheid zich nog zo snel, de schijn die achterhaalt haar wel.
* In weerwil van de spectaculaire presentatie van het weer, heerst het klimaat van de middelmatigheid.
* De terugval in de cultuur neemt dramatische vormen aan. We zijn in een nieuwe Biedermeiertijd beland. Op economisch gebied is de neergang niet meer te stuiten. Zelfs bij 'diehards', zoals bijvoorbeeld Bill Gates, is het vertrouwen in het kapitalistische systeem zoek. Zo lezen wij recentelijk in The Art Newspaper: 'De bestendige constante steun voor (kapitalistische) instituten die nog niet zo lang geleden een noblesse oblige vormde, lijkt steeds meer achterhaald in de ogen van de globalistisch denkende, resultaatgeoriënteerde, technisch onderlegde plutocraten'.
Het kapitalisme is de voortzetting van de religie met andere middelen.
Peter Sloterdijk, de Joseph Beuys van de postmoderne filosofie of de Thomas van Aquino van het hedendaagse pragmatisme.
Generatie Y verkeert in de spectaculaire, gelukzalige omstandigheid dat zij geen verleden kent.

Bovenstaande aforismen en stellingen komen uit verschillende artikelen en boeken die eerder van mijn hand verschenen zijn. Sommige zijn omgebogen naar deze tijd, andere blijken ook na nadere beschouwing oneigentijds te zijn.

*Walter Benjamin looft de kracht van het citaat of aforisme, het heeft het vermogen 'het woord tot de orde te roepen". Het rukt 'het woord' met geweld uit zijn context en plaatst dat wat in het verleden thuishoort, via een simpele verdraaiiing of verschuiving midden in de actualiteit.

© 2010 www.chaosmaatschappij.nl