De chaosmaatschappij

Algemene inleiding

Het spektakel heeft de wereld in zijn greep. Alle machten van deze wereld hebben zich met dit fenomeen verbonden: de paus, de presidenten, de parlementen, de media, de aandelenmarkt, de Amerikaanse bankiers, de Franse intellectuelen, de Albanese maffia, de Tsjetsjeense rebellen en de Duitse politie-agenten.

De financiŽle crisis groeit naar een hoogtepunt. Banken en financiŽle markten storten in. De aandelenmarkt is een flipperkast geworden. Regeringen worden als lastige kinderen naar huis gestuurd. Regeringsleiders wassen de vuile gezinswas schoon. Partijpolitiek is een lachertje geworden. Landen gaan massaal failliet. Bonussen rijzen de pan uit. De spektakelorganen zijn in hun sas en vieren hoogtijdagen.

In deze aanhoudende woelige crisistijden dringen de volgende vragen zich op: waar zijn de tegenstrevers, de dwarsliggers die door haar verklaarde tegenstanders al dood zijn verklaard? Waar zijn de recalcitranten die door zowel het meer progressieve deel als haar reactionaire tegenstanders het ernstige verwijt van berusting en onmacht voor de voeten wordt geworpen? Want bij een vluchtige analyse lijkt het of er een volstrekte rust heerst op het kritische front! Mogen we dan de harde conclusie trekken: dat het spektakel door alles en iedereen als een macht wordt erkend en aanvaard?

Een kleine groep tegendraadsen vindt van niet, deze groep vindt dat het de hoogste tijd is dat tegenkrachten hun opvattingen, hun oogmerken, hun tendensen openlijk voor de gehele wereld ontvouwen en tegenover de mythe van de onmacht een scherp intellectueel antwoord stellen.
Voor dit doel is een deel van de onverzettelijken in Parijs bijeengekomen. Zij hebben het volgende schotschrift ontworpen dat in diverse talen zal worden gepubliceerd.

Deel I: Een maatschappij van beheerders (bevelvoerders, leidinggevenden, managers, toezichthouders) en uitvoerenden (nieuwe horigen, onrendabelen)

Inleiding

De geschiedenis van elk maatschappelijk, economisch en politiek systeem is lange tijd de geschiedenis van de maatschappelijke tegenstelling geweest.
Meester en slaaf, patriciŽr en plebejer, adel en lijfeigene, burger en proletariŽr stonden lijnrecht tegenover elkaar en voerden onafgebroken, soms een heimelijke dan weer openlijke strijd met elkaar. Een strijd die op sommige momenten van de geschiedenis eindigde met een radicale omvorming van de gehele maatschappij of met de gemeenschappelijke ondergang van de elkaar bestrijdende klassen.

In vroege tijdvakken van de geschiedenis vinden we bijna overal een volledige verdeling van de maatschappij in verschillende rangen, standen en klassen. In het oude Rome hebben wij patriciŽrs, plebejers, slaven. In de middeleeuwen leenheren, vazallen, lijfeigenen en in de moderne tijd, die van het industrieel kapitalisme, burgers, middenklasse ook wel kleinburgerij genoemd en arbeiders. Het spreekt voor zich dat elk van deze klassen nog uit verdere onderverdelingen bestond.
Vanaf het midden van de 20ste eeuw zijn we in een nieuwe fase van het kapitalisme beland waarin alle klassieke verhoudingen door elkaar zijn geschud. Ten tijde van het consumptiekapitalisme komen de verhoudingen ineens anders te liggen. Er openbaart zich een nieuwe tegenstelling nl die van producenten, productbemiddelaars en consumenten die, uiteindelijk aan het eind van de vorige eeuw uitgemond is in een systeem dat sociologisch gezien bestaat uit managers, beheerders, toezichthouders enerzijds en uitvoerenden, nieuwe horigen en onrendabelen anderzijds.
In dit geschrift zullen we uitvoerig stil staan bij deze nieuwe vorm van kapitalisme en zullen we onderzoeken of er de een of andere strategie aan de verschuiving in het systeem ten grondslag ligt.

De westerse samenleving heeft tot nu toe alle profetieŽn die haar ondergang aankondigden en de praktische strijd die tegen haar is gericht geweest overleefd met een singuliere strategie: die van de neutralisering. Zo heeft in de vorige eeuw de burgerij op sociaal, economisch en cultureel gebied de algehele ontburgerlijking kunnen realiseren door een systeem te ontwikkelen dat de burgerij als klasse ophief. Haar tegenvoeters uit de moderne tijd, de arbeiders, zijn slachtoffer geworden van hetzelfde systeem, zij zijn tijdens de hoogtijdagen van het consumptiekapitalisme als gevolg van aanpassingen in het salarissysteem en als gevolg van de neutralisering van vakorganisaties en politieke partijen, veranderd in een massa van consumptieslaven.
Alle klassen zijn in de loop van de jaren zeventig van de vorige eeuw ťťn amorfe massa geworden die enerzijds uit beheerders, managers en toezichthouders bestaat en anderzijds uit uitvoerenden en onrendabelen.

Eerder heeft op een ander ideologisch niveau het christendom zichzelf als dominante godsdienst opgeofferd om te kunnen overleven als een affectieve, spirituele stroming met een vage notie van mededogen, onderdanigheid, bescheidenheid en religieus sentiment. Op weer een ander niveau heeft het neoliberalisme zich als enige ideologie kunnen handhaven door alle ideologieŽn uit de 19e eeuw (marxisme, anarchisme, liberalisme, conservatisme) te veroordelen tot het domein van de geschiedenis, door het einde van de geschiedenis in hegelse zin af te kondigen.
Alle ideologieŽn zijn in de loop van de jaren tachtig van de vorige eeuw op de mestvaalt van de geschiedenis gegooid.

Tot slot kan in het algemeen gesteld worden dat op het politieke en economische vlak het kapitalisme eerst als consumptiekapitalisme, later als financieel kapitalisme heeft kunnen overleven door de afgelopen tientallen jaren de loonarbeid om te vormen tot sociaal en cultureel kapitaal en het fenomeen spektakel, dat zich duidelijk gaat manifesteren ten tijde van het consumptiekapitalisme, in zijn armen te sluiten. Hoog tijd om de raison díÍtre van de huidige maatschappelijke orde te onthullen.

De huidige postmoderne kapitalistische maatschappij heeft haar bijzondere, particuliere, diverse, antagonistische structuur opgeofferd om een universele, uniforme structuur te realiseren. Anders gesteld: in de afgelopen decennia heeft zij de oppositionele inhoudelijke kracht getransformeerd tot een bloedeloze, levenloze vorm die in geen enkel opzicht een bedreiging voor haar vormt.
Maar het beeld dat geschetst wordt is een andere. Zo wil zij graag doen geloven dat er sprake is van een Ďclash of civilizationsí. Op de keper beschouwd zou dit betekenen dat er een levendige strijd plaatsvindt tussen de westerse Ďbeschavingí die in de hoedanigheid van een christenkapitalistische vorm strijdt tegen een oosterse Ďbeschavingí, die de islamitische feodale vorm vertegenwoordigt. Deze Ďbeschavingsívormen zijn evenwel al gedesintegreerd en spelen derhalve geen enkele rol meer.

Wat mondiaal dominant is, is het financieel kapitalistische systeem, dat nu een systeem is geworden dat in zijn uiterlijke vorm spectaculair van karakter is. Al in de vorige eeuw is het kapitalisme een verbintenis aangegaan met het spektakel om zichzelf om te vormen van een productiekapitalisme, waar nog sprake is van een scherpe tegenstelling tussen de representanten van kapitaal en die van de arbeid, tot een consumptiekapitalisme dat gedomineerd wordt door de tegenstelling tussen producenten van de vermaak-, reclame- en media-industrie en de slaafse consumenten van de producten ervan. In zowel het productiekapitalisme als in het consumptiekapitalisme treedt het geldkapitaal op als leidend en sturend principe. Nu speelt het een zichtbare en overheersende rol waar het in het verleden slechts als aanstichter, initiator en wegbereider voor diverse vormen van kapitalisme fungeerde. Het financieel kapitalisme is aan de oppervlakte gekomen, het toont nu zijn ware spectaculaire gezicht.

Marxí vaak geciteerde formule van het productiekapitalisme: G-W-G1 (Geld-Waar-Geld+) is in een deeltjesversneller gestopt. Met geld wordt geen meerwaarde gecreŽerd, geld wordt geheel losgekoppeld van de waarde. Geld dient enkel en alleen nog om winst te maken. Alles in dit systeem wordt tot geld gereduceerd, alles wordt gekapitaliseerd. De gehele westerse samenleving is tot in elke porie ervan doordrongen. Van de oorspronkelijke productiefactoren grond, arbeid en kapitaal (geld) heeft het kapitaal zich losgezongen. Geld gehoorzaamt niet meer aan bepaalde wetten. Zo op het oog gehoorzaamt geld aan geen enkele wet behalve aan de wet die het zelf geschapen heeft: de wet van de accumulatie.

Toen het financieel kapitalisme zich meer en meer losweekte van alle andere vormen van kapitalisme stapelde de ene crisis zich op de andere. Er is een kredietcrisis, een financiŽle crisis, een economische crisis, een politieke crisis, een sociale crisis, een culturele crisis, een klimaatcrisis, een milieucrisis, een parlementaire crisis en een staatscrisis gaande.
Intussen hebben wij nu al weer een periode van veertig jaar crisis achter de rug. Onder druk van de door het kapitaal opgezweepte productie en consumptie begon de aarde luider te kreunen: de milieucrisis werd zichtbaar. Vervolgens belandden we vanaf de jaren 80, toen de neoliberalen het voor het zeggen kregen, in een economische crisis. Al snel werden we eind jaren 90 geconfronteerd met een internetcrisis die in het eerste decennium van deze eeuw gevolgd werd door een kredietcrisis. Het bankwezen en de financiŽle wereld sloegen op hol en werden stuurloze, naar winst happende machines. De beurskrach en de ineenstorting van de financiŽle markten brachten een enorme kettingreactie teweeg en voeren ons meer en meer richting de afgrond.

Crisis is al lang niet meer een middel van beheren en regeren waarmee beheerders, managers en toezichthouders van het systeem hun geld kunnen verdienen. De situatie is nu dusdanig geaccumuleerd dat crises niet langer beheerst en beheerd kunnen worden.
Twee eeuwen van kapitalisme en marktdenken heeft ons in een permanente crisis gebracht.
Tweehonderd jaar lang is de verspreiding van het kapitalistische virus en de voortgaande globalisering in hand in hand gegaan met oorlog, revolutie, neergang en vernietiging. Nu, in het derde millennium, worden we dagelijks met nieuwe hoogte- en dieptepunten geconfronteerd.

We zijn op weg naar de grote ontknoping van het kapitalisme, we staan aan de vooravond van moordende handelsoorlogen, diepgaande financiŽle crises, geomonetaire en geopolitieke aardverschuivingen. Onzekerheid en instabiliteit hebben endemische vormen aangenomen.
We zijn in een chaosmaatschappij beland.

© 2010 www.chaosmaatschappij.nl